Ông Phan Tấn Nam cùng các cổ vật của ḿnh
(TNTS) Ông Phan Tấn Nam là dân chơi đồ cổ sành điệu ở Tây Đô. Hiện ông lưu giữ 2 cổ tượng độc bản hóa thân của thần Vishnu - vị thần bảo hộ chúng sinh vĩ đại trong thần thoại Ấn Độ.
Những cổ vật ngàn năm
Giới sành đồ cổ đều biết chuyện ông Nam luôn thách đố tặng 2.000 USD cho những ai sưu tập bán cho ông được 4 cây đèn Lục Triều, Tùy Đường, hoặc 2 tượng đồng, tượng đá thuộc văn hóa Phù Nam và Angkor như trưng bày. Tính ra đă tṛn 6 năm, bao người tới rồi đi nhưng thủy chung những cổ vật ông thách đố vẫn chưa hiện diện.
Nhà ông Nam nằm trên con đường trung tâm của quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ, luôn rộng mở đón khách tham quan. Những cổ vật trưng bày trong tiền sảnh được giới sành sỏi trong nghề tấm tắc đánh giá là cổ vật ngàn năm hiếm hoi. Đó là các lệnh bài, gối nằm, các ấm rượu bạch định đời Tống, bộ ngọc lễ khí cổ xưa, viên đá đo độ sâu nước biển thời Tống. Viên đá ngàn tuổi này được trục vớt ở biển sâu trên thân c̣n bám đầy rêu phong và một cây san hô màu đỏ. Các bộ đèn cổ h́nh người và thú vô cùng “độc” như đèn tam không, đèn chim điểu, đèn rùa, đèn sư tử… với màu sắc bắt mắt cùng những hoa văn chạm trổ khéo léo thể hiện tài hoa của người xưa. Riêng đèn tượng người cưỡi cá côn thuộc loại hiếm hoi mang nhiều truyền kỳ. Theo thần thoại Trung Quốc, cá côn sống ở biển, ngày bơi vạn dặm. Khi tu hành đắc đạo cá lột xác biến thành chim bằng, vỗ cánh một cái bay vạn dặm. Ông Nam cho biết trong các tượng cổ ông đặc biệt tâm đắc tượng thần voi Ganesa làm bằng đồng thuộc văn hóa Phù Nam. Đây là cổ tượng độc bản thuộc thế kỷ 9-10. Thần voi là vị thần tài được người dân sùng kính như thần tài lộc, tượng thể hiện tay phải tư thế bắt ấn b́nh yên, tay trái cầm lẵng hoa phát ban tài lộc cho người.
Tượng thủy thần Masuya
Từ năm 1997 đến nay ông Nam đă lưu giữ hàng trăm cổ vật của các nền văn hóa Phù Nam, Trung Quốc, Campuchia. Trong các cổ vật ông Nam tự hào nhất là được sở hữu 2 cổ tượng thuộc nền văn hóa Phù Nam gồm tượng thủy thần và thần Vikrama - một trong hai hóa thân của thần Vishnu. Theo truyền thuyết, thần Vishnu là vị thần vĩ đại bảo vệ cho thế giới, thần đă đo vũ trụ bằng ba bước chân khổng lồ của ḿnh và xây dựng nơi đây thành nơi ở của thần linh và loài người. Mỗi khi thế giới loài người bị ác thần đe dọa, thần lại từ trời xuống trần gian dưới h́nh hài các hóa thân khác nhau giúp loài người…
Ông Nam cho biết qua tra cứu tư liệu cổ xưa cho thấy thủy thần Masuya là kiếp hóa thân đầu tiên của thần Vishnu. Đây là cổ tượng làm bằng đá đen - loài đá xuất xứ từ Ấn Độ. Khác với người cá, thủy thần trong truyền thuyết phương Tây, thủy thần Masuya ngồi h́nh chữ S tóc xơa hai vai, tay phải cầm con ốc thể hiện trí tuệ, tay trái x̣e ra thể hiện sự vỗ về, che chở. Theo ông Nam, xưa các thủy thủ, ngư dân khi ra khơi trên thuyền đều đặt tượng thần Masuya với niềm tin được thần tŕ hộ. C̣n tượng thần Vikrama bằng đồng là một trong hóa thân của thần Vishnu, tượng được tạc trong tư thế vô cùng độc đáo, đầu cắm xuống hai tay nâng linga lên như nâng sự sống trên trái đất. Hai bàn tay x̣e ra ôm lấy linga như ngọn lửa bùng cháy thể hiện sự sống mănh liệt vô tận. Theo ông Nam, thần Vishnu có 10 hóa thân nhưng t́m được trọn bộ cổ tượng này quả là chuyện kỳ công.
Tượng thần Vikrama Hai cổ tượng hóa thân độc bản tại Việt Nam của thần Vishnu được ông Nam mua lại từ những người b́nh dân ở xă Vọng Thê, Thoại Sơn, An Giang. Năm 2003 và 2007, từ một thông tin mơ hồ có vài hộ dân Vọng Thê lưu giữ các tượng cổ Óc Eo, ông Nam lần ṃ t́m tới. Trải qua bao thất vọng, cuối cùng ông Nam mới thở phào khi mục kiến cổ vật xưa. Nh́n nét chạm trổ, ông biết đó là báu vật nên không ngại ngần giá cả. Ông Nam nói: "Tôi thích các tượng cổ Phù Nam bởi sự bí ẩn của vương quốc này cùng nét độc đáo trong hoa văn chế tác. Như tượng thủy thần, nh́n đường nét chạm trổ tinh kỳ, sắc sảo, xem măi không chán, c̣n tượng thần ôm linga rất quái với tư duy chế tác đầu chúc ngược. Thần voi phong cách sang trọng, nét điêu khắc có thần, linh động, nh́n tượng thần hiền từ nhưng uy nghiêm".
Ông Nam phân trần việc ông thách đố tiền thưởng không phải tự đề cao bản thân mà là thực ḷng muốn mua các tượng trên cho có đôi có cặp để xem cho thỏa chí - điều này bất cứ nhà cổ vật nào cũng có "máu" như thế. Có người hờ hững nh́n cổ tượng của ông Nam như sắt vụn nhưng có người nâng niu xem đó là báu vật trần gian. Ông Nam nói mỗi cổ tượng bao hàm thông điệp của người xưa về một nền văn hóa ngàn năm đầy bí ẩn. Như tượng thủy thần Masuya mang phong cách Hy Lạp Bắc Ấn chế tác khoảng thế kỷ 1-3. C̣n tượng thần Vikrama mang phong cách Swatte Bắc Ấn chế tác muộn hơn ở thế kỷ 7, tượng thần voi mang phong cách nghệ thuật Srivijaya- Sumatia Indonesia... Điều này minh chứng qua biến thiên lịch sử vương quốc Phù Nam xa xưa chịu ảnh hưởng của nhiều nền văn hóa trong quá tŕnh giao thoa.
Bài & ảnh: Thanh Dũng
Người thách các nhà sưu tầm cổ vật
Dạng hẹp
