Cuộc hội tụ của các nền văn hóa Việt Nam
Trong những ngày này, từ tháng 04 đến tháng 9-2005, ngành khảo cổ học và bảo tàng TP HCM đă tổ chức một cuộc trưng bày những “cổ vật tiêu biểu tại TP HCM”. Đến đây, chúng ta mới cảm nhận thật rơ ràng về niềm tự hào, tự tôn dân tộc qua từng hơi thở của thời gian được khắc lên trên từng tượng người, từng chiếc ŕu, chuông đồng, tiền cổ, văn bản xưa…
Có thể xem đây là cuộc hội tụ những chứng tích quá khứ trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc với hơn 400 cổ vật Việt Nam từ thời Nguyên thủy đến thời Nguyễn. Tiến sĩ khảo cổ học Phạm Hữu Công, Trưởng pḥng Trưng bày và Tuyên truyền của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam TP HCM, cho biết: ”Tại TP HCM, các bảo tàng và các nhà sưu tập tư nhân hiện lưu giữ nhiều nhất là những chiếc trống đồng loại I t́m thấy ở miền Bắc Việt Nam, dao găm đồng có chuôi h́nh phụ nữ, môi đồng…Đồ gốm là những đồ đựng đất nung mang dạng h́nh chiếc b́nh miệng loe…Những hiện vật của thành phố từ cuối thế kỷ 18, giữa thế kỷ 10 nổi bật được trưng bày trong giai đoạn này. Nổi bật nhất là con dấu của Tả quân Lê Văn Duyệt, từng là Tổng trấn của Thành Gia Định, tức là Sài G̣n – TP HCM hiện nay. Hiện vật nổi bật thứ nh́ là Tượng Phật chùa Hải Tường là chùa do người dân Nam bộ lập nên. Trong quá tŕnh chạy loạn Tây Sơn, vua Minh Mạng đă được sinh ở đây. Sau khi làm vua, ông đă cho làm một tượng Phật cúng ở chùa. Nhưng tiếc thay đến nay chùa đă bị phá hủy rồi.
Đó c̣n là hai hiện vật nổi tiếng thuộc về vua và người đứng đầu của thành phố thời kỳ bấy giờ. C̣n những hiện vật khác là những hiện vật gốm của Gia Định xưa, Sài G̣n xưa, chẳng hạn như chiếc lư nhang bằng gốm nhưng trên đó thể hiện đề tài trúc. Toàn bộ lư nhang ta sẽ thấy từ chiếc nắp lư cho đến con lân là những cành trúc. Đây là một hiện vật có ư nghĩa rất lớn để trên bàn thờ. Cạnh đó chúng ta sẽ thấy một số hiện vật của gốm cây mai, trong đó có hiện vật Kim Cô, hiện vật ông Nhật bà Nguyệt. Những hiện vật này có lẽ ảnh hưởng của người Hoa hơi nhiều.
Một trong những hiện vật đáng chú ư nữa là những giấy tờ của Sài G̣n xưa, những công văn, những chiếu chỉ của vua đă phong cho các quan lại ở đây, trong đó có ông Thành Đức hầu – Trần Văn Thành, ông làm ở một cơ quan giống như mật vụ ngày xưa. Đặc biệt ở đây c̣n có một tờ giấy buôn bán đất của Sài G̣n xưa, trên đó có kư năm Thái Đức thứ 9, tức niên hiệu của vua Nguyễn Nhạc của triều Tây Sơn, khoảng năm 1896. Đặc biệt là có các cuốn sách của Chợ Lớn in tại đây. C̣n có một tờ giấy đăng kư kết hôn của 11 người vào năm 1885. Đó là những hiện vật của Sài G̣n xưa mà nhân dân TP HCM đă thu góp lại trong mấy chục năm qua. Riêng tượng Phật chùa Hải Tường là được đem về trước năm 75, c̣n những hiện vật khác là được đem về sau năm 75”.
Nếu phân loại theo chất liệu th́ có thể thấy rằng cổ vật được lưu giữ ở TP HCM rất phong phú. Ở chất liệu đá đáng chú ư là những tượng Bàlamôn giáo của văn hóa Champa, văn hóa Óc Eo. Các cổ vật đất nung là những vật liệu xây dựng kiến trúc Hoàng thành Thăng Long c̣n ghi rơ những ḍng chữ Hán chân phương. Những chất liệu gốm là đồ đựng của văn hóa Sa Huỳnh, văn hóa Óc Eo và của thời quân chủ phong kiến độc lập. Trong đó nổi bật là đồ gốm hoa nâu thời Trần, đồ gốm Chu Đậu thế kỷ 15 dùng trong cung đ́nh và xuất khẩu đi các nước.
Đồ đồng có các loại tượng đồng Phật giáo, Bàlamôn giáo nổi tiếng của Champa, những loại đồ dùng ngự chế của triều đại Nguyễn, trong đó có đồ đồng tráng men (Pháp lam) và đồ đồng phỏng thời Thương, Chu do Minh Mạng trực tiếp ra lệnh thực hiện và khắc trên đó những bài văn do ông sáng tác. Đặc biệt là những ấn triện của thời Lê, thời Tây Sơn, thời Nguyễn; trong đó có 5 chiếc ấn thời Tây Sơn mới được công bố.
Cổ vật chất liệu gỗ th́ có loại tượng thờ Phật giáo và tượng thờ dân gian mang đậm dáng vẻ VN, đồng thời cũng thể hiện các phong cách địa phương Bắc bộ, Nam bộ. Những đồ thờ cẩn ch́m, cẩn nổi tinh tế mà nổi bật là 2 cây thước bằng gỗ cẩn ốc do triều đ́nh ban xuống sử dụng ở các địa phương.
Chất liệu giấy cũng là một điểm nhấn quan trọng trong bộ sưu tập cổ vật tiêu biểu ở TP HCM như các loại sắc chỉ, công văn, giấy tờ, hộ tịch hành chánh của Sài G̣n xưa từ cuối thế kỷ 18, trong đó có các cuốn sách chữ Hán, chữ Nôm.
Bên cạnh đó là các cổ vật có kích thước lớn như trống đồng Đông Sơn, chuông đồng chùa Viên Giác, các đồ đựng của thời Trần, đồ thờ cúng thời Lê – Mạc, áo vua thêu Cửu Long thời Đồng Khánh…
Có thể thấy rằng, các thế hệ VN qua nhiều thời kỳ đă dày công tạo dựng, sáng tạo để VN có một nền văn hóa đa dạng và phong phú không thua bất cứ một nền văn hóa của dân tộc nào khác trên thế giới.
Cổ vật – niềm tự hào của nền văn hóa dân tộc
Tại cuộc trưng bày cổ vật tiêu biểu tại TP HCM lần đầu tiên do Bảo tàng Lịch sử VN TP HCM phối hợp với Bảo tàng TP HCM, Bảo tàng Mỹ thuật TP HCM và Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ cùng 14 nhà sưu tập tư nhân cùng tổ chức, hơn 400 cổ vật được trưng bày tại đây là sự thu góp của nhân dân TP HCM trong mấy chục năm qua.
Đă có nhiều nhà khoa học nhận xét rằng: Cổ vật của TP HCM có tiềm năng to lớn không thua ǵ một số địa phương có truyền thống sưu tầm, lưu giữ cổ vật của VN. Thế nhưng, tại cuộc trưng bày này, c̣n có rất nhiều cổ vật chưa được đem ra giới thiệu với công chúng. Hiện nay, theo một số nhà chuyên môn, nhiều hiện vật quư hiếm c̣n đang được lưu giữ tại các sưu tập tư nhân. Làm thế nào để các nhà sưu tập tư nhân có điều kiện giới thiệu với các nhà khoa học và công chúng những bộ sưu tập của ḿnh? Họ mong muốn điều ǵ? Đây c̣n là một vấn đề khá trăn trở đối với những người trong ngành khảo cổ và với các nhà sưu tập tư nhân.
Chị Nguyễn Thị Tú Anh, một trong gần 60 nhà sưu tập tư nhân tại TP HCM, trăn trở: “Ở TP HCM có những nhà sưu tập tư nhân đă “chơi” cổ vật được 5 – 7 năm, có người cũng đă sưu tập được khoảng 40 – 50 năm nay rồi. Nói chung, lượng đồ sưu tập trong các nhà sưu tập tư nhân rất là nhiều. Bản thân tôi cũng đang rất muốn thành lập Hội sưu tập tư nhân. Với sự giúp đỡ của Sở và của Ủy ban nhân dân th́ chắc rằng thời gian rất gần tới đây Hội sẽ ra đời. Mục đích của chúng tôi là để mỗi nhà sưu tập tư nhân có thể giới thiệu những đồ sưu tập của ḿnh để công chúng biết; đồng thời cũng mong muốn sau này sẽ cùng trưng bày với nhau. Mỗi nhà sưu tập có một cách chơi riêng. Có người th́ gốm ta, có người th́ gốm tàu; có người th́ về ấn triện, có người về tiền, có người về giấy…Mong ước của chúng tôi là càng ngày càng có nhiều người chơi cổ vật để giữ ǵn cổ vật cho nước nhà”.
Chỉ là một số rất nhỏ trong khối lượng to lớn của kho tàng di sản văn hóa VN đang được trưng bày ở TP HCM trong những ngày tháng 04 – 09.2005 này; nhưng các cổ vật cũng đă cho thấy những nét đặc thù của các nền văn hóa cổ ở VN, đặc biệt có một số cổ vật khi được phát hiện đă bổ chính nhiều điều trong nghiên cứu lịch sử. Đây có thể gọi là một cuộc hội tụ lớn đầu tiên của các nền văn hóa VN mà đại biểu là các cổ vật lịch sử, văn hóa, kinh tế đă từ lâu âm thầm tập kết tại các bảo tàng và sưu tập tư nhân của thành phố.
Đăng lại từ nguồn: Dongtac.net
Các nền văn hóa cổ và đồ cổ của chúng tại Việt Nam
Dạng hẹp
