Sở hữu gần 10.000 hiện vật khác nhau từ cồng chiêng Tây Nguyên, mặt nạ cúng của của người Dao cổ, tượng thờ đến gốm sứ Lư Trần, b́nh vôi... chưa kể trên 10.000 tranh thờ và những viên đá quư có niên đại từ 1500-2000 năm. Đó là Nguyễn Thị Nhung, một cô gái trẻ rất đam mê đồ cổ và các món đồ dân tộc.
Kẻ kết nối với quá khứ
Hiếm có thể t́m thấy một cô gái trẻ nào lại có một niềm đam mê đồ cổ và các món đồ dân tộc như
Nguyễn Thị Nhung. Cô cũng là một trong số ít những người đang sở hữu tới hơn 1000 bức tranh Đông Hồ, số tranh mà cô cất công sưu tầm suốt mấy năm qua. Nếu được nh́n thấy tất cả những món đồ cô sở hữu chắc hẳn người ta sẽ... choáng v́ hoa mắt, nhất là khi đối diện với hàng trăm bức tượng thờ và hàng ngàn món đồ nhỏ xíu chưa biết nên gọi là ǵ và những viên đá cổ lấp lánh có tuổi thọ từ 1500-2000 năm.
Một góc trong "bảo tàng" của Nhung. Nhung rất thích sưu tầm đá cổ, cái thú chơi chỉ h́nh thành cách đây vài năm. Lúc đầu không dám tự tiện bỏ tiền ra mua v́.... sợ hớ, dần dần niềm đam mê đă dẫn Nhung đến với những viên đá đủ mọi h́nh thù và màu sắc. Nhung bảo cô sưu tầm đá cổ chẳng phải để bán v́ cô muốn giữ lại cho ḿnh. Có lẽ v́ thế mà trong 5 năm qua Nhung đă tích luỹ được hàng trăm ngàn viên đá trong tay. Cứ khi nào rảnh lại mang ra cọ rửa, ngắm nghía cho đă.
Khi đă có trong tay một bộ sưu tập lên đến hàng trăm ngàn viên đá mà đến giờ Nhung cũng không thể tính được chính xác, cô nảy ra ư định sẽ xâu chuỗi chúng lại thành những món đồ trang sức. Công việc đầy đam mê và tỉ mẩn ấy bắt đầu được cô và con gái của một người bạn đến từ Mỹ - Alison thực hiện cách đây nửa năm.
Gốm sứ cổ Tất cả những viên đá, những đồ trang sức bằng bạc của người dân tộc, thậm chí những chiếc cúc áo bằng đồng, những chiếc ŕu đá nhỏ xíu có từ thời Phùng Nguyên được Nhung và Alison ghép lại không theo bất cứ một tŕnh tự nào thành những món đồ trang sức có một không hai.
Trong số gần trăm món đồ trang sức hoàn thiện người ta dễ dàng t́m thấy những viên đá có niên đại từ 1500 đến 2000 năm, từ đời Hán đến Đông Sơn. Bộ sưu tập trang sức Chimera h́nh thành như thế. Mỗi ngày Chimera lại dày thêm v́ công việc của Nhung và Alison vẫn chưa hoàn thành trước một khối lượng những viên đá đồ sộ.
B́nh vôi Chimera là một từ được người nước ngoài hay sử dụng để chỉ sự giao thoa giữa thời cổ đại và hiện đại, giữa cũ và mới. Khái niệm ấy càng dễ hiểu hơn khi xem những món đồ trang sức được kết hợp giữa các món đồ bạc của người dân tộc vài chục năm tuổi với những viên đá có niên đại lên đến cả ngàn năm và có những hiện vật ra đời sau Công nguyên 100-300 năm. Có một thực tế là các viên đá cổ ấy càng ngày càng đắt, càng ngày khó t́m. Ai sưu tầm đồ cổ th́ ít nhất có vài ba lần vồ trượt những món đồ ưng ư v́ chậm chân và v́... thiếu tiền.
Nhung bảo: "Có những viên đá lên đến vài ngàn USD và tuỳ vào khả năng tài chính của ḿnh mà quyết định mua hay không. Tôi biết có rất nhiều người đam mê kinh khủng nhưng không thể bói đâu ra tiền để sở hữu những món đồ như thế. Có những cái trông rất b́nh thường, có giá lên đến vài ba ngàn USD nhưng biết chắc vài năm nữa nó sẽ có giá cao hơn rất nhiều nên họ sẵn sàng mua".
Những lúc t́m được món đồ ưng ư nhưng nằm ngoài khả năng của ḿnh Nhung phải vay mượn tiền của bạn bè, có đêm phải đi hàng chục cây số để mua cho bằng được những hiện vật quư. Có khi chỉ v́ mê một hai viên đá thôi nhưng Nhung vẫn phải bấm bụng mua cả mẻ đá. "Biết ḿnh thích nên họ bắt phải mua tất cả mà mua hết th́ rất nhiều tiền, có khi là hàng chục triệu đồng nhưng vẫn phải... cắn răng mà mua. Nhưng cũng có những thứ ḿnh thích nhưng v́ quá đắt nên đành chịu.
Nhưng nếu không có niềm đam mê, không có t́nh cảm với những món đồ ấy th́ có lẽ không sưu tập nổi v́ ngoài việc phải có tiền ra, chúng chiếm của ḿnh rất nhiều thời gian từ việc thẩm định giá trị của hiện vật đến chuyện lau chùi, phân loại hiện vật v́ không ai có thể giúp ḿnh được điều đó. Đồ cổ có những cái rất rẻ nhưng cũng có món đắt tiền lắm, nhiều khi ḿnh không đủ khả năng tài chính để chơi nó. Ngày trước ḿnh cứ sưu tầm rồi để đấy, có những thứ trước đây chỉ hai ba trăm ngh́n nhưng bây giờ có thể lên đến vài triệu, vài chục triệu mà vẫn khó kiếm".
Dân chơi lạ đời
Đồ cổ chỉ là một phần rất nhỏ trong rất nhiều đam mê sưu tầm của Nhung v́ "ḿnh vẫn thích đồ dân tộc hơn v́ không muốn mua bán trao đổi quá nhiều các cổ vật", cô nói thế. Nhung luôn muốn giữ lại cho ḿnh những món đồ cô thích, mở những cuộc triển lăm và tặng lại một phần trong số đó cho các viện bảo tàng. Ít ai biết cô là một trong số ít những người đam mê sưu tầm từ trang phục đến những vật dụng trong cuộc sống hàng ngày của 54 dân tộc.
B́nh gốm đời Trần Nhung thích cảm giác được t́m hiểu các vùng đất khác nhau, thích được nghe những câu chuyện thú vị và v́ thế mỗi hiện vật cô có đều được gắn với những câu chuyện. Nhung có lẽ là nhà sưu tầm nữ trẻ nhất, sở hữu nhiều hiện vật nhất và cũng có cách chơi lạ nhất bây giờ bởi thú sưu tầm của Nhung đôi khi c̣n chứa đựng cả yếu tố tâm linh trong đó.
Đặc biệt yêu thích sưu tầm tranh thờ nên đến giờ Nhung sở hữu hơn 10.000 bức chủ yếu sưu tầm tại phía Bắc, có bức dài hơn 10m từ thế kỷ 17, 18 được giăng khắp nhà. "Người Việt ḿnh cứ nói đến đồ thờ cúng là rất sợ nhưng ḿnh nghĩ nếu đam mê thật sự th́ người ta sẽ phù hộ cho ḿnh rất nhiều c̣n nếu làm ǵ không tốt và hạ thấp giá trị của những món đồ thờ ấy xuống th́ ḿnh phải chịu hậu quả.
Có người bảo tôi uống tới... mấy tấn thuốc liều v́ dám sưu tầm cả đồ thờ cúng nhưng chính tôi cũng không thể giải thích nổi v́ sao ḿnh lại thích những món đồ như thế". Trong nhà của Nhung người ta cũng dễ thấy cả những bức tượng nhà mồ ở Tây Nguyên. "Không hiểu tại sao ḿnh lại không hề thấy sợ, thậm chí nhiều khi ḿnh c̣n mang cả tượng nhà mồ vào trong... pḥng ngủ". Nghe thế, một người yếu bóng vía như tôi cũng thấy... hoảng.
Cách đây 6 năm chính Nhung cũng không nghĩ ḿnh sẽ trở thành một người sưu tầm đồ cổ và các vật dụng của người dân tộc điên cuồng đến thế. Chỉ bằng sự ngẫu nhiên và niềm yêu thích khó lư giả, Nhung đă đến với chúng và dần trở thành một nhà sưu tầm có trong tay bộ sưu tập đáng nể với hàng vạn hiện vật quư. "Với người Việt không mấy ai lại thích đồ vật của người dân tộc cả nhưng người nước ngoài lại rất thích v́ đa số rất lạ và được làm thủ công. Lúc đầu tôi không thích nhưng dần dần, qua tiếp xúc với đồng bào dân tộc, ḿnh đam mê lúc nào không biết". Những món đồ đẹp, lạ và có cảm t́nh với chúng, Nhung giữ lại, "trước hết là cho ḿnh và sau đó sẽ tặng lại một phần cho các bảo tàng v́ ḿnh không muốn những hiện vật đẹp và hiếm lại theo chân những người nước ngoài mang ra khỏi VN. Tôi biết càng ngày các món đồ quư và lạ càng khó kiếm và càng lúc càng đắt".
Và thực tế là Nhung đă giữ lại tới 2/3 những món đồ đă mua chỉ để thoả măn niềm đam mê của ḿnh và dù có ai trả giá cao đến đâu cô cũng không bán với lư do "ḿnh không cần quá nhiều tiền để làm cái ǵ hết trong khi có những thứ không phải lúc nào cũng mua được". Nhà Nhung được chia ra nhiều pḥng, mỗi pḥng trưng bày các viện vật với những chủ đề khác nhau như một bảo tàng thu nhỏ: từ pḥng chứa đồ Tây Nguyên, vật dụng của thầy cúng đến pḥng trưng bày những vật dụng hàng ngày và đồ trang sức.
Với Nhung, nỗi buồn khi không thể sở hữu những ǵ ḿnh thích chỉ thoáng qua, niềm vui từ một người sưu tầm đồ cổ và biết nâng niu những giá trị quá khứ, những nét đẹp dân tộc c̣n lớn hơn nhiều "Nhiều khi rất buồn khi không có tiền để mua những món đồ ḿnh thích nhưng có lúc sưu tầm lại mang tới nhiều niềm vui, nhất là những thứ ḿnh rất thích có giá rất rẻ. Những lúc như thế có khi 1-2h sáng c̣n lôi ra ngắm nghía".
"Tay chơi" đồ cổ lạ đời
Dạng hẹp
