nokia

Những năm gần đây, du khách đến Huế không khỏi tò mò và ngạc nhiên khi trên đường Trần Hưng Đạo đoạn dọc bờ sông Hương bày bán la liệt... đồ cổ. 100m vỉa hè bỗng nhiên trở thành địa điểm giới thiệu sản phẩm cổ xưa của đất Cố Đô.

Tại đây, đồ cổ - vốn tưởng chỉ hợp với không gian viện bảo tàng hay tủ kính nhà những tay chơi chuyên nghiệp - được bày bán rất đa dạng và phong phú về chủng loại, từ “thượng vàng" đến "hạ cám”. Từ đồ cổ xịn đến đồ cũ, đồ giả cổ...; từ những vật dụng cá nhân như lược chải đầu, đèn dầu, đèn pin, mũ, ba lô... đến những đồ cổ có giá trị như: đồ gốm thời Chu Đậu, Chăm, Minh, Thanh, Lý, Trần, Lê, Nguyễn...
Các loại tiền đồng cổ có khắc tên bằng chữ Hán như: Ba loại tiền Tự Đức Thông Bảo; Hàm Nghi Thông Bảo (mặt lưng có hai chữ “Lục Văn”) hay tiền Tự Đức Bảo Sao (mặt lưng có bốn chữ “Chuẩn Tứ Thập Văn”)... bày ra trước mắt khiến du khách không khỏi ngạc nhiên về sự đa dạng.
Các mặt hàng cổ được sắp đặt khiêm tốn, có phần lọt thỏm giữa không khí náo nhiệt của thành phố, nhưng lại có sức cuốn hút kỳ lạ với những du khách, tạo nên một nét nhỏ nhưng hấp dẫn của văn hóa Huế.
Đồ bày bán ở đây đa số là do những người dân vạn đò phát hiện và trục vớt ở sông Hương. Nhà nghiên cứu văn hóa Huế Hồ Tấn Phan gọi đó là sự kiện “vô tiền khoáng hậu”, bởi chính những người dân vạn đò chất phác ấy đã đánh thức đồ cổ sau một thời gian dài ngủ quên dưới lòng sông. Vốn là những người chuyên lấy nghề lặn vớt phế liệu làm kế sinh nhai, họ vô tình vớt được những vật quí. Có cái họ bán ngay, có cái trông đẹp thì đem cất làm kỷ niệm đến khi có người hỏi mua giá cao lại bán. Cứ thế, dần dà họ trở thành những người lặn tìm đồ cổ dưới đáy sông chuyên nghiệp.

Người bán dường như ngồi đây không chỉ để bán, bởi họ sẵn sàng bỏ ra cả giờ đồng hồ hầu chuyện một du khách thừa thời gian lẫn sự tò mò về đồ cổ. Khách gật gù, chủ cứ thế thao thao, chẳng giấu giếm gì, cứ như thể được tâm sự về nghề với du khách cũng là niềm vui.
Vãn chuyện, khách mua được thì mua, không chọn được món đồ nào cũng chẳng sao. Anh Thanh - chủ một quầy đồ cổ vỉa hè, đưa một tập card visit khoe với tôi: "Khách cả đấy, nhưng chẳng ai mua! Họ say đồ cổ, không mua mình cũng sướng!"
Có lẽ, du khách tìm đến đồ cổ vỉa hè để tìm về với văn hóa Việt cổ, để mục thị, để chất vấn, để thẩm định, để đối thoại với những giá trị văn hóa tưởng chừng như đã ngủ quên.
Còn khách du lịch nước ngoài tìm đến đồ cổ vỉa hè cũng là cơ hội để các chủ hàng đồ cổ quảng bá văn hóa Việt ra bạn bè quốc tế. Từ những câu chuyện nhỏ thôi, du khách sẽ biết đến Việt Nam, biết đến Huế nhiều hơn.
Chỉ tiếc, đồ cổ bày bán ở vỉa hè Trần Hưng Đạo phần lớn do dân vạn đò trục vớt nên đa phần không được vẹn toàn như xưa. Công cụ trục vớt quá thô sơ dẫn đến tình trạng cổ vật hư hỏng ít nhiều.
Huế đã có những con phố có “tên”: phố “cà phê”, phố “cơm hến”, thậm chí cả phố “nhậu”, nhưng phố đồ cổ thì chưa thấy. Có ý kiến cho rằng, nên chăng đưa những quầy “đồ cổ vỉa hè” tự phát kia về phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu!?
Làm được điều ấy, con đường đẹp nhất Huế sẽ có thêm một nét chấm phá thú vị. Và “nhân đạo” hơn khi mỗi dịp lễ tết, những tay chơi đồ cổ vỉa hè phải nghỉ bán, nghỉ chơi vài ngày vì lý do giữ cảnh quan thành phố!

admin

Đến Huế, mấy kẻ phàm phu tục tử như chúng tôi chỉ nhăm nhăm đi tìm nếm các món ăn. "Con đường cơm hến" ở tít mãi dưới Vĩ Dạ thôn. "Chè hẻm" lắt léo khó tìm. "Đại lộ bún bò" thênh thang thẳng hướng chợ Đông Ba. Đang mơ về tô bún chan nước lèo ngọt ngào thì nhác thấy bên đường mấy thứ bình, lọ, chum be bé. Trời, đồ chơi hay đồ thật mà nhỏ xíu vậy hả? Tò mò, đành phải gạt "tâm hồn ăn uống" sang một bên, mặc kệ chợ Đông Ba đỏ ối chôm chôm và trắng xoá nón bài thơ đấy đã, ta ghé lại đoạn vỉa hè ven phố Trần Hưng Đạo ấy xem người ta bày bán thứ gì mà lặt vặt, mà tỉ mỉ nhường kia. Hoá ra bên cạnh mấy món đồ bình, lọ bằng đất nung còn có thật nhiều chén bát, đồ đồng, đồ sứ... Giọng Huế của chàng trai bán hàng khiến ta không thể không dừng xe, tắt máy: "Vô coi đồ cổ đi mấy chú! Toàn đồ nội phủ đó!"...
Đồ cổ bình dân
Đoạn vỉa hè râm mát, những món đồ cũ kỹ, nhỏ xinh nằm im lìm làm không khí xung quanh đoạn phố càng như yên tĩnh thêm. Chỉ có 2 "cửa hàng" như thế trên phố Trần Hưng Đạo, mà cũng có thể là 2 hàng bán đồ cổ duy nhất trên vỉa hè của thành phố Huế. Bày bán ngay trên những tấm nilon cách nhau một quãng chừng 500m, hai ông chủ trẻ dường như thèm người để nói chuyện. Vừa nhác thấy bóng người dừng xe, không kể già hay trẻ, là tiến tới thuyết minh liền: "Cách đây hơn 400 năm, tức năm 1601 đó chú, tiên chúa Nguyễn Hoàng đã không nhầm khi quyết định dừng vó ngựa bên bờ Linh Giang. Linh Giang chính là con sông Hương đằng ni kìa..." Thật kỳ lạ, lịch sử của một xứ Đàng Trong mà ngay một người dân bình thường cũng thuộc như thuộc đường chỉ trên lòng bàn tay. Chàng thanh niên khoảng 27, 28 tuổi cười hiền lành: "Giỏi giang chi mô, chú. Con làm nghề này thì phải đọc sách, phải tìm hiểu thôi, con còn có thể kể cho chú lai lịch của từng món đồ ở đây kìa..." Trên nền gạch lát vỉa hè cũ xỉn, trong thấp thoáng bóng nắng chiếu qua vòm lá, những chén, đĩa, bát, lọ, bình, ấm, âu, liễn, nậm, hũ... toả ra một thứ sức hút kỳ lạ, sức hấp dẫn của thời gian và những thăng trầm lịch sử. Rồi còn cả bình vôi, điếu bát bằng gốm bịt đồng tinh xảo, những thứ mà thanh niên thời nay có nhìn thấy chưa chắc đã biết gọi tên. Khiêm tốn hơn, ở một góc là "đồ cổ của Tây" bao gồm tẩu thuốc, huân chương, mặt dây chuyền, thìa dĩa, bật lửa..., hầu hết là bằng đồng. Giá cả tuỳ từng loại, có mặt dây chuyền hình nữ thần mặt trời giá 40.000đ, có những chiếc đĩa lam vẽ hình hoa cúc, chuồn chuồn, chữ Thọ... giá từ 300.000 - 500.000đ. Đôi khi, chỉ thỉnh thoảng thôi, anh chủ hàng tìm được một chiếc bình quý của người Chăm, hay bình men Ngọc của đời Lý, bán được tới gần chục triệu. "Đồ cổ thiệt chứ không phải là đồ giả mô chú! Món "trẻ" nhất của con ở đây cũng trên trăm tuổi rồi, con không nói giỡn chơi đâu. Giá rẻ bèo vậy là có lý do. Đây là những món đồ lâu đời, nhiều tuổi, nhưng là những vật dụng của người dân thường, những đồ dùng sinh hoạt của người dân trong cuộc sống hàng ngày, hoặc là đồ nội phủ, tức là đồ dùng trong những gia đình quan lại, chứ không phải là đồ Ngự dụng, không phải đồ trong cung cấm. Những đồ dùng của vua chúa, hoàng hậu, hoàng phi đó bày bán trong các cửa hiệu to, giá cả cũng "to" luôn đó chú..." Bên cạnh chúng tôi, một cụ già tóc bạc dường như không để tâm lắm đến lời giới thiệu của cậu bán hàng trẻ tuổi. Cụ đang nâng trong tay một chiếc điếu bát có viền bằng đồng chạm, soi lên trong nắng. Trước đôi mắt mờ đục đang nheo lại xa xăm, món đồ dường như lung linh, bí ẩn...
Góc phố ngược thời gian
Đợi lúc vắng khách, chàng trai kể: Nhà anh có 10 chiếc ghe, thuê một đội thợ để chuyên đi mò đồ cổ. Ghe thuyền đi khắp nơi, có chiếc ngược lên tận Hải Dương, Vân Đồn, có chiếc chuyên quanh quẩn ở vùng Cửa Đại... Người thợ lặn đeo kính, tay cầm một mảnh thiếc, lặn xuống thiệt sâu ở những nơi có nước xoáy, hy vọng mảnh thiếc chạm vào được vào một vật gì phát ra tiếng kêu thanh thanh... Bán những món đồ cổ bình dân này, lời lãi không cao, chỉ đủ chi trả cho ghe thuyền và đội thợ. Muốn bán có lời thì phải thuê được cửa hiệu, phải có đường dây chuyên giới thiệu khách ham sưu tầm. Nhiều người rất thích đồ cổ của thường dân, nhưng những nhà sưu tầm lớn, những người lắm tiền thì lại chỉ tìm mua đồ Ngự dụng thôi. Với lại, khách hàng toàn là người am hiểu, hoặc là khách quen, nên anh không dám nói thách... "Nhưng cái nghề này cũng ngộ lắm đó chú. Con đọc nhiều sách, đọc cả tạp chí Cổ vật tinh hoa, riết rồi hình như... thông minh ra," chàng trai cười và ngượng nghịu gãi đầu. "Có nhiều lúc, kiếm được chiếc bình hay lọ hoa quý mà bị bể, bị khuyết một miếng, con ngứa chân ngứa tay đem sửa lại. Con mài đi cho bớt sứt sẹo, hay mang đi bịt đồng, hoặc nhờ thợ gốm vá lại... Tưởng vậy thì ngon ăn hơn, ai dè khách mua lại chê. Họ thích những món đồ còn nguyên vết thời gian, còn chân thật kia. Chỉ "giả" một chút là cũng không ai thích đâu, chú ạ..." Lục lại chút kiến thức lịch sử còn sót lại trong đầu, chúng tôi nhớ rằng gốm sứ Đại Việt nổi tiếng với 3 dòng gốm men chính, là: gốm men ngọc thời Lý, gốm men màu ngà hoa nâu thời Trần và gốm men trắng hoa lam thời Lê. Tại góc vỉa hè dường như bị thế gian lãng quên này, những đại biểu bình dân của một thời quá khứ xa xưa ấy vẫn hiện diện. Có những chiếc đĩa trang trí hoa dây, hoa mẫu đơn hay hoa sen, nét vẽ rất giản dị mà tinh xảo, lòng đĩa hơi rạn vết chân chim. Những chiếc bình của người Chàm, không hiểu ngày xa xưa nó có công dụng chính là gì mà kích thước nhỏ xíu xiu, bằng đất nung màu còn nâu tươi như mới. Các kiểu bật lửa, tẩu thuốc theo những chuyến tàu viễn dương đầu tiên đến Việt Nam, giờ vẫn còn lấp lánh ánh kim loại, trông như bằng vàng. Nhìn chúng, ta bỗng nhiên mường tượng ra một thời quá vãng xa xưa, khi cuộc sống còn bình yên, mọi vật dụng còn be bé xinh xinh, và đất đai, hoa lá, chim muông hiện diện gần gũi đến thế trong đời sống con người. Phải, vẫn biết không phải thứ gì lấp lánh cũng là vàng.
(Tuvantieudung)
Nhưng, những món đồ cũ kỹ, mờ xỉn, sứt sẹo, những chiếc bát mà hàng trăm năm trước có một người dân bình thường nào đó đã ăn cơm ngoài đồng, chiếc bình mà một người phụ nữ nâu sồng nào đó đã cắm bông hoa... sao mà ta thấy chúng đáng quý, đáng trân trọng đến thế. Quý như vàng, quý hơn vàng, vì chúng chính là hiện thân của thời gian, hiện thân của quá khứ không bao giờ trở lại...

__________________
Người sưu tầm đồ cổ yêu vợ nhiều hơn lúc về già